لاریجانی در مسقط | دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران چرا به عمان رفت؟

همزمان با شدت گرفتن تنش‌ها و تهدیدات در منطقه میان تهران و واشنگتن، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران به عمان سفر کرده است. این سفر درست چند روز پس از برگزاری دور تازه مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در عمان انجام می‌شود و به نظر می‌رسد که هدف اصلی آن پیگیری نتایج گفت‌وگوهای اخیر مسقط و پیشبرد هماهنگی‌ها با میانجی عمانی برای ادامه مسیر مذاکرات با واشنگتن است.

لاریجانی روز سه شنبه وارد عمان شد و وزیر دفتر سلطنتی عمان به‌صورت شخصی در فرودگاه از او استقبال کرد. دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران سپس در کاخ سلطنتی عمان با «هیثم بن طارق سلطان»، عمان دیدار و گفتگو کرد.

همزمان با سفر علی لاریجانی به عمان، وزارت امور خارجه ایران اعلام کرده است که سفر  این مقام ارشد به مسقط در چارچوب رایزنی های وی برای تقویت روابط با کشورهای همسایه انجام می شود و پس از آن دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران عازم قطر خواهد شد.

ارتقای سطح مذاکرات

خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داده است که سفر لاریجانی به عمان با هدف پاسخ تهران به مذاکرات هسته‌ای با واشنگتن انجام می‌گیرد، اما این بار پاسخ از سوی یک مقام بلندپایه‌تر منتقل خواهد شد. به تازگی جی‌دی‌ونس، معاون اول ترامپ هم گفته بود سطح مذاکرات ایران - آمریکا باید از کانال‌های فنی و دیپلماتیک فعلی بالاتر برود.

در حال حاضر نیز با ورود مستقیم علی لاریجانی به صحنه مذاکرات، نشانه‌هایی از ارتقای سطح مذاکرات دیده می‌شود، چون از نظر سلسله مراتب نیز دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران دارای جایگاهی تعیین کننده تر از وزیر خارجه در تهران است. از سوی دیگر علی لاریجانی به عنوان یکی از چهره‌های سیاسی در ایران دارای سابقه طولانی در پرونده هسته‌ای است و او پیشتر نیز مذاکرات سطح بالایی را در حوزه هسته‌ای پیگیری کرده بود.

تکذیب دیدار با مقامات آمریکایی در عمان!

روزنامه انگلیسی ایدنیپندنت هم در گزارشی درباره سفر علی لاریجانی به عمان نوشته است که سفر مقام ارشد امنیتی جمهوری اسلامی به عمان؛ احتمالاً با پیامی هسته‌ای همراه است و دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران  حامل پیام رسمی تهران در این مرحله از مذاکرات خواهد بود. به گفته ایدنیپندنت این سفر با هدف ارائه پاسخ ایران به نخستین دور گفت‌وگوهای غیرمستقیم انجام می‌شود که هفته گذشته در مسقط میان نمایندگان ایران و آمریکا برگزار شد؛ گفت‌وگوهایی که هدف آن‌ها مهار تنش‌ها و جلوگیری از احتمال اقدام نظامی آمریکا عنوان شد.

با این حال، آن چه مسلم است در این سفر هیچ دیداری میان مقامات ایرانی و آمریکایی صورت نخواهد گرفت و سخنگوی وزارت امور خارجه ایران هم به صراحت اعلام کرده است که لاریجانی برنامه‌ای برای دیدار با مقامات آمریکایی در عمان ندارد. در این صورت به نظر می‌رسد که هرچند ممکن است هیچ دیداری میان مقامات ایرانی و آمریکایی در عمان صورت نگیرد، اما ارائه پاسخ ایران به واشنگتن با میانجی‌گری عمان انجام خواهد شد.

عمان میانجی‌گر همیشگی

سفر دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران به عمان و قطر در حالی انجام می‌شود که هر دو کشور همواره طی سال‌های گذشته نقش میانجی و واسطه را در مذاکرات غیرمستقیم تهران و واشنگتن برعهده داشته‌اند. ایران همواره میان میانجی‌گرانی را که گفت‌و‌گو و تفاهم را تسهیل می‌کند و میانجی‌گری‌ای که اهرم‌های فشار جدید ایجاد می‌کند یا با دستورکار‌های خصمانه همسو می‌شود، تمایز قائل بوده است. عمان در طول زمان در دسته نخست قرار گرفته است. برخلاف قدرت‌های منطقه‌ای سنتی یا نوظهور که می‌کوشند میانجی‌گری را به نفوذ سیاسی یا جایگاه منطقه‌ای تبدیل کنند، مسقط عموماً نقش خود را به تسهیل ارتباط، انتقال پیام‌ها و کمک به طرف‌ها برای تدوین ابتکارات سازنده و بررسی گزینه‌ها محدود کرده، بدون آنکه دستورکار خود را تحمیل کند. 

سبک میانجی‌گری عمان در طول تاریخ به تهران این امکان را داده که در سکوت گزینه‌ها را بیازماید و در عین حال، در صورت توقف یا شکست گفت‌وگوها، فضای مانور خود را حفظ کند.

تداوم و ثبات نیز نقشی محوری در ترجیح ایران به عمان دارد. در طول سال‌ها، مسقط در دوره‌های مختلف تنش و تنش‌زدایی، و با وجود تغییر روسای جمهور در تهران و واشنگتن، درگیر و فعال باقی مانده است.  برای ایران، این تداوم به کاهش عدم‌قطعیت کمک می‌کند. میانجی‌ای که با دشوار شدن سیاسی مذاکرات ناپدید شود یا در واکنش به فشار‌های خارجی ناگهان موضع خود را تغییر دهد، ریسک‌های اضافی ایجاد می‌کند، اما عمان این گونه نیست. لذا بخشی از ارزش عمان در این انتظار نهفته است که کانال ارتباطی حتی در مواجهه با عقب گردها، بحران‌ها و وقفه‌ها نیز پابرجا بماند؛ انتظاری که تجربه آن را تقویت کرده است.

در واقع عمان سال‌هاست که نقش کانال مطمئن و بی‌طرف را در روابط پرتنش ایران و آمریکا ایفا می‌کند. از مذاکرات محرمانه پیش از برجام تا پیام‌رسانی‌های دوره‌های تنش بالا، مسقط همواره فضایی امن برای تبادل پیام فراهم کرده است. اکنون که مذاکرات پس از ماه‌ها وقفه از سر گرفته شده و در شرایطی که تنش‌های منطقه‌ای و نظامی به اوج رسیده، این سفر می‌تواند نشانه‌ای مهم از پیشرفت واقعی باشد.